Φτωχογειτονιά του Τόκιο εν έτει 2015
Η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης της Ιαπωνίας, με πρωθυπουργό τον Σ. Αμπε, είναι γνωστή ως το παράδειγμα διαχείρισης με χαλάρωση νομισματικής πολιτικής με αγορά από την Κεντρική Τράπεζα ομολόγων και τύπωμα χρήματος (αυτό που κάνει τώρα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα), άρα φτηνό γιεν (το ιαπωνικό νόμισμα) σε σχέση με το δολάριο, για ενίσχυση των εξαγωγών και της ανάκαμψης, μεγάλες δημόσιες επενδύσεις (όλα τα στοιχεία του μείγματος διαχείρισης που οι αστοί αποκαλούν επεκτατικό), που συνοδεύτηκε βεβαίως και με μέτρα αύξησης της φορολογίας του λαού για να αντιμετωπίσει την αποπληρωμή του μεγάλου κρατικού χρέους, με αντιστάθμισμα πενιχρές αυξήσεις στους μισθούς. Αλλά το επεκτατικό μείγμα δεν έφερε ανάκαμψη, τα πρώτα σημάδια ανάπτυξης του ΑΕΠ γοργά εξελίχτηκαν σε σημάδια ύφεσης. Αρα, αυτή η πολιτική, όπως ήδη έχουμε σημειώσει, δεν έφερε ούτε καπιταλιστική ανάκαμψη, ούτε βελτίωση της ζωής του λαού, αν και αυτά τα δύο δεν έχουν καμιά σχέση μεταξύ τους. Είτε με κρίση είτε με ανάκαμψη η ζωή του λαού δε βελτιώνεται.
Ας δούμε όμως συγκεκριμένα στοιχεία για την καπιταλιστική οικονομία της Ιαπωνίας από άρθρο του «Bloomberg» που δημοσιεύεται στα «Νέα», 17/2/2015.
«Ανάπτυξη 0,6% κατέγραψε στο τρίμηνο Οκτωβρίου - Δεκεμβρίου 2014 η οικονομία της Ιαπωνίας, εν συγκρίσει με το τρίμηνο Ιουλίου - Σεπτεμβρίου 2014, ενώ το ΑΕΠ της χώρας το τέταρτο τρίμηνο 2014 αυξήθηκε κατά 2,2% σε ετήσια βάση.
Ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ της Ιαπωνίας ήταν χαμηλότερος των εκτιμήσεων, καθώς η πρόβλεψη για την ετήσια μεταβολή στο τέταρτο τρίμηνο 2014 ήταν στο 3,7% και η μέση εκτίμηση για την τριμηνιαία μεταβολή τοποθετούσε την ανάπτυξη στο 0,9%.
Ολόκληρο το 2014 η οικονομία της Ιαπωνίας παρουσίασε μηδενική ανάπτυξη. Αναλυτές εκτιμούν ότι η εσωτερική ζήτηση θα συνεχίσει να παραμένει εξασθενημένη».
Κέρδη χωρίς εσωτερική ανάκαμψη
Βεβαίως, οι εξαγωγικοί μονοπωλιακοί όμιλοι έβγαλαν τεράστια κέρδη από την πολιτική της κυβέρνησης Αμπε. Τότε γιατί δεν ήρθε η ανάπτυξη; Γιατί παρά την κερδοφορία των επιχειρηματικών ομίλων που κάνουν εξαγωγές, αυτοί οι όμιλοι δεν επενδύουν στην Ιαπωνία.
Ας το δούμε με ένα παράδειγμα. Σε άρθρο της «Καθημερινής» 21/4/2015, αναφέρεται: «Η Toyota, η οποία έχει αποκομίσει μέχρι στιγμής 18 δισ. δολάρια σε κέρδη από τις αρχές της χρονιάς, έχει ευεργετηθεί πολύ από την οικονομική πολιτική του Ιάπωνα πρωθυπουργού, Σίνζο Αμπε. Ούτως ή άλλως, το εξασθενημένο γιεν, το οποίο βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής του, σχεδιάστηκε να συνδράμει την παραγωγή των μεγάλων εξαγωγέων της χώρας. Ωστόσο, αντί να τα επενδύσει εντός συνόρων, προσφάτως η εταιρεία ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να κατασκευάσει νέα εργοστάσια στην Κίνα και στο Μεξικό και αυτό μεταφράζεται σε επενδύσεις 1,4 δισ. δολαρίων.
Οι πολιτικοί παράγοντες ήλπιζαν πως η δραστική εξασθένηση του γιεν προς το δολάριο σε ποσοστό 29% από τα τέλη του 2012 θα παρακινούσε τις βιομηχανίες της χώρας να επαναφέρουν θέσεις εργασίας, τις οποίες είχαν μετακινήσει εκτός συνόρων τα τελευταία δέκα χρόνια. Η Toyota διαφωνεί. Η αυτοκινητοβιομηχανία φαίνεται πως αποφάσισε ότι η Ιαπωνία συρρικνώνεται, η γήρανση του πληθυσμού και το υψηλό εργατικό κόστος δεν προσφέρουν επαρκή περιθώρια ανάπτυξης.
Με αντάλλαγμα το φθηνότερο γιεν, οι εργοδότες αναμενόταν να αυξήσουν μισθούς, οι οποίοι με τη σειρά τους θα έδιναν τη δυνατότητα στους εργαζόμενους να πλημμυρίσουν τα εμπορικά κέντρα και να συμβάλουν σε ζωηρή οικονομική ανάπτυξη. Σε αυτό το δούναι και λαβείν, όμως, δεν έδειξαν να ανταποκρίνονται οι εταιρικές διοικήσεις. Με το να επικεντρωθεί η αυτοκινητοβιομηχανία στις ξένες αγορές - τόσο σε επίπεδο πωλήσεων όσο και σε επίπεδο παραγωγής (...) Στόχο έχει να διατηρήσει την ισχυρή της παρουσία στη βορειοαμερικανική αγορά, όπου η οικονομική ανάπτυξη είναι σταθερότερη και οι μισθοί αυξάνονται εν συγκρίσει με την Ιαπωνία. Η δε Κίνα, εν τω μεταξύ, είναι ένα μακρόπνοο σχέδιο. Πρώτη φορά το 2014 η εταιρεία είχε 1 εκατομμύριο πωλήσεις εκεί. Ακόμα κι αν η Κίνα εμφανίσει αναπτυξιακό ρυθμό κάτω του επίσημου στόχου του 7%, ο ρυθμός, με τον οποίο τα εισοδήματα αυξάνονται για τον πληθυσμό της των 1,3 δισεκατομμυρίων υπερακοντίζει τις αυξήσεις για τα 127 εκατομμύρια των Ιαπώνων».
Ενα ακόμη άρθρο, αυτή τη φορά στην ιστοσελίδα «Capital.gr» 14/4/2015, του Yοshiaki Nοhara, αναφέρει: «Το Mashiko, εκεί που κάποτε χτυπούσε η καρδιά της ιαπωνικής βιομηχανίας, αναδεικνύει σήμερα μερικές από τις μεγαλύτερες αδυναμίες των Abenomics, του προγράμματος κυβερνητικών δαπανών και υπερβολικά χαμηλών επιτοκίων του πρωθυπουργού Shinzo Abe. Ο Abe σημείωσε επιτυχία με την εξασθένιση του γιεν, την άνθιση της χρηματιστηριακής αγοράς και τη μεγέθυνση των κερδών των μεγαλύτερων επιχειρήσεων της χώρας. Σε συνεργασία με τον Κεντρικό τραπεζίτη, Haruhiko Kuroda, σημείωσε επίσης πρόοδο στην αντιστροφή της αποπληθωριστικής νοοτροπίας που στο παρελθόν ανέκοπτε τις προσπάθειες για αναζωογόνηση της ανάπτυξης.
Τίποτε όμως από αυτά δεν κατάφερε να φέρει πίσω τα εργοστάσια και τις θέσεις εργασίας στο Mashiko και άλλες περιοχές του νομού Tochigi. Δεν αποκλείεται τροχοπέδη στην ανάπτυξη. Αυτοκινητοβιομηχανίες και κολοσσοί της αγοράς ηλεκτρονικών ειδών που μετέφεραν την παραγωγή τους υπεράκτια δεν σκοπεύουν να πάρουν τη δραστηριότητά τους μακριά από τους πελάτες διευρυνόμενων αγορών».
Προτεραιότητα η εξαγωγή κεφαλαίων
Τα δύο άρθρα αναφέρονται στο ίδιο πρόβλημα που παρουσιάζει η καπιταλιστική οικονομία της Ιαπωνίας και που μπορεί να παρουσιάσει μια οποιαδήποτε καπιταλιστική οικονομία. Η αναπτυξιακή πολιτική της κυβέρνησης Αμπε στηρίζεται στη χαλαρή δημοσιονομική πολιτική και στο φτηνό νόμισμα (γιεν). Η πολιτική αυτή ενίσχυσε τις εξαγωγές, επομένως την ανάπτυξη των κερδών των μονοπωλίων, όπως π.χ. η «Τογιότα». Θα περίμενε κανείς επενδύσεις μετά την κρίση, δηλαδή διευρυμένη αναπαραγωγή του κεφαλαίου μέσα στην Ιαπωνία. Αλλά στο νόμο του κέρδους, απόλυτο νόμο του καπιταλισμού, επιδρούν πολλοί παράγοντες και μάλιστα αντιφατικά. Τα αποσπάσματα από τα δύο άρθρα εκτιμούν ότι το φτηνό γιεν αύξησε τις εξαγωγές, άρα και τα κέρδη, αλλά στην οικονομία της Ιαπωνίας δεν αυξήθηκαν οι πωλήσεις λόγω χαμηλών μισθών. Αν όμως αυξάνονταν οι μισθοί, θα μειώνονταν τα κέρδη.
Το δεύτερο που λένε στα δύο άρθρα εστιάζει στην εξαγωγή κεφαλαίων, δηλαδή αντί οι επενδύσεις να γίνονται στην Ιαπωνία και να αυξάνονται οι θέσεις εργασίας γίνονται σε άλλα κράτη, όπου αφενός δεν αυξάνεται το κόστος της παραγωγής, αφετέρου είναι κοντά ή μέσα σε αγορές που μπορούν να κάνουν μεγάλες πωλήσεις. Εδώ ένας παράγοντας που συμβάλλει είναι το κόστος μεταφοράς των εμπορευμάτων που είναι μεγαλύτερο αν εξάγονται από την Ιαπωνία, ενώ από το Μεξικό σε όλη την αγορά της Β. Αμερικής είναι αρκετά μικρότερο. Για δε την Κίνα δεν υπάρχει. Σε συνδυασμό βεβαίως με την προσδοκώμενη αύξηση των πωλήσεων, όπως φαίνεται, αφού και οι δύο αγορές είναι πολλαπλάσια μεγαλύτερες από την ιαπωνική.
Αξεπέραστες οι αντιφάσεις του καπιταλισμού
Ταυτόχρονα, το φτηνό γιεν αυξάνει το κόστος στις εισαγωγές. Αυτό επηρεάζει αρνητικά την καπιταλιστική οικονομία. Επομένως, αυξάνει τις τιμές στα εισαγόμενα εμπορεύματα. Αρα, η εργατικά τάξη, τα άλλα φτωχά λαϊκά στρώματα δεν μπορούν να ικανοποιήσουν ανάγκες που εξυπηρετούν εμπορεύματα κατανάλωσης αφού το κόστος τους είναι αυξημένο, το δε εισόδημά τους μειώνεται. Και για τα δύο υπεύθυνο είναι το φτηνό γιεν. Ταυτόχρονα, το φτηνό γιεν επηρεάζει αρνητικά αυξάνοντας τις τιμές και στα παραγόμενα εμπορεύματα στην Ιαπωνία, εφόσον οι πρώτες ύλες είναι εισαγόμενες.
Ετσι είναι και έτσι λειτουργεί ο καπιταλισμός. Αυτές οι αντιφάσεις που καταγράφονται είναι αξεπέραστες με όποια αστική πολιτική διαχείρισης και βεβαίως αυτή ή όποια πολιτική καπιταλιστικής ανάπτυξης είναι βαθιά αντιλαϊκή.
Ετσι, η πολιτική Αμπε ενισχύει τα μονοπώλια, τους δίνει τη δυνατότητα τεράστιας κερδοφορίας, αλλά δεν δημιουργούνται θέσεις εργασίας ούτε αυξάνεται το εργατικό εισόδημα. Αλλη μια απόδειξη ότι από την όποια καπιταλιστική ανάπτυξη οι εργαζόμενοι δεν έχουν κανένα ουσιαστικό όφελος.
