ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Οι μέρες του καλοκαιριού, όπου και να βρίσκεται κανείς, προσφέρονται για την ενίσχυση της ανάγνωσης, τον εμπλουτισμό της γνώσης. Ο καθένας και η καθεμιά, ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους, μπορούν να εντοπίσουν και να επιλέξουν μια ολόκληρη γκάμα βιβλίων για διάβασμα. Η πρότασή μας περιλαμβάνει τίτλους κυρίως από την πρόσφατη παραγωγή της «Σύγχρονης Εποχής», αλλά υπενθυμίζει και παλιότερους, επικεντρώνοντας σε εκδόσεις που εξοπλίζουν στην αντιπαράθεση σε επίκαιρα θέματα, από τη σκοπιά της μαρξιστικής θεωρίας, από τη σκοπιά της ταξικής γραμμής αντιπαράθεσης. Στην παρούσα πρόταση επικεντρώνουμε σε βιβλία που συμβάλλουν στην κατανόηση δύο επίκαιρων θεμάτων, των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και του πολέμου και των λειτουργιών του αστικού κράτους και του αστικού πολιτικού συστήματος.

Θέμα: Ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί και πόλεμος.

Σε συνηθισμένες, «ειρηνικές» συνθήκες, το ενδεχόμενο μιας πολεμικής εμπλοκής φαντάζει μακρινό και η ενασχόληση μ' αυτό κάπως ανεπίκαιρη. Αυτό δεν ισχύει. Ο πόλεμος προετοιμάζεται σε ειρηνική περίοδο, όπου κυοφορούνται οι αντιθέσεις που τελικά οδηγούν στην πολεμική αντιπαράθεση. Ο Λένιν πολλές φορές επαναλαμβάνει τη φράση του Κλαούζεβιτς ότι: «Ο πόλεμος αποτελεί συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα, βίαια». Και φυσικά, η πολιτική αποτελεί συμπύκνωση της οικονομίας, των ταξικών σχέσεων που τη διέπουν. Στην εποχή του ιμπεριαλισμού, κίνητρο των πολέμων είναι η ανάγκη του κεφαλαίου για μοίρασμα αγορών, επιρροής, ελέγχου των πλουτοπαραγωγικών πηγών. Η πολεμική περίοδος είναι διδακτική, καθώς τότε εμφανίζονται, στην πιο ακραία τους μορφή, οι αντιθέσεις που προϋπήρχαν. Ετσι, η μελέτη των κειμένων για τον πόλεμο δείχνει, με τον καλύτερο τρόπο, την εξέλιξη των αντιθέσεων της ειρηνικής περιόδου, την αλλαγή του συσχετισμού των δυνάμεων, την παραβίαση των υπαρχουσών συμφωνιών.

Η «Σύγχρονη Εποχή» ήδη έχει κυκλοφορήσει τη συλλογή με κείμενα του Λένιν,Για τον πόλεμο και τη σοσιαλιστική επανάσταση.

Συνέχεια στη μελέτη μπορεί να δοθεί και μέσα από άλλες εκδόσεις, οι οποίες κυκλοφόρησαν από τη «Σύγχρονη Εποχή» ακριβώς γι' αυτόν το λόγο.

Λίμπκνεχτ, Λούξεμπουργκ, Μέρινγκ, Τσέτκιν,Ο βασικός εχθρός βρίσκεται στην ίδια μας τη χώρα. Η συλλογή περιλαμβάνει κείμενα των συγκεκριμένων στελεχών του SPD, τα οποία πήγαν κόντρα στο ρεύμα του κυρίαρχου σοβινισμού και ανέλαβαν, σε δύσκολες συνθήκες, την προσπάθεια επεξεργασίας εργατικής - ταξικής γραμμής και στάσης στον πόλεμο. Ανέδειξαν έμπρακτα τη σημασία του προλεταριακού διεθνισμού. Η έκδοση φωτίζει πολλές πλευρές, κυρίως τις διεργασίες που είχαν προηγηθεί εντός του SPD, το οποίο απεμπόλησε τις προπολεμικές ταξικές του διακηρύξεις και μετατράπηκε σε κόμμα σοβινιστικό, προδίδοντας τα εργατικά συμφέροντα.

Τμήμα Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ,Το ΚΚΕ στον ιταλοελληνικό πόλεμο, 1940-41. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος είχε μια σημαντική διαφορά από τον Α', αυτή ήταν το γεγονός ότι στο επίκεντρο της ιμπεριαλιστικής επίθεσης της Γερμανίας βρέθηκε η ΕΣΣΔ. Από την άλλη, ιμπεριαλιστικά κράτη αναγκάστηκαν να συμμαχήσουν με την ΕΣΣΔ, στην πολεμική προσπάθεια ενάντια στον Αξονα. Αυτό το γεγονός δεν άλλαζε τις ιμπεριαλιστικές αιτίες του πολέμου, τον ιμπεριαλιστικό του χαρακτήρα από την πλευρά των καπιταλιστικών κρατών και στα δύο στρατόπεδα. Το ΚΚΕ, χτυπημένο οργανωτικά και σε βαθιά παρανομία από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου, τοποθετήθηκε απέναντι στον πόλεμο μέσα από τις θέσεις της «Παλιάς Κεντρικής Επιτροπής», καθώς και μέσα από το πρώτο γράμμα του φυλακισμένου του Γραμματέα, Νίκου Ζαχαριάδη, ενώ στη συνέχεια ακολούθησαν άλλα δύο γράμματά του, που δεν έγιναν ευρέως γνωστά. Η έκδοση παρουσιάζει τις επεξεργασίες της Κομμουνιστικής Διεθνούς κατά την προπολεμική περίοδο. Η εξέταση των γεγονότων και των σχετικών αποφάσεων στην έκδοση γίνεται από τη σκοπιά ανάδειξης της στρατηγικής ετοιμότητας που πρέπει να έχει ένα ΚΚ, ώστε να καταφέρει να συνδέσει τον πόλεμο με την αυτοτελή δράση της εργατικής τάξης, με στόχο την κατάκτηση της εξουσίας.

Στο ίδιο θέμα αναφέρονται και οι εκδόσεις:

Αντρέ Μαρτί, Το έπος της Μαύρης Θάλασσας

Συλλογικό, Δεκέμβρης του 1944, κρίσιμη ταξική αναμέτρηση

Θέμα: Κράτος, κυβέρνηση, αστικό πολιτικό σύστημα.

Θεωρητική βάση προσέγγισης των ζητημάτων του κράτους αποτελούν το έργο του Λένιν Κράτος και Επανάσταση, που αποτέλεσε υλικό της λενινιστικής στρατηγικής για τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης, και η συλλογή κειμένων του Λένιν Για το Κράτος, όπου περιλαμβάνονται κείμενα που εμπεριέχουν την άμεση πείρα που διαμορφώθηκε αμέσως μετά από τη νίκη της Επανάστασης. Τα κείμενα αναδεικνύουν την ουσία του κράτους ως μηχανισμού βίας της κυρίαρχης τάξης, καθώς και την ανάγκη η εργατική τάξη να τσακίσει αυτή τη μηχανή. Τα κείμενα συμβάλλουν στη βαθύτερη κατανόηση του γεγονότος ότι η ταξική κυριαρχία του κεφαλαίου, η εξουσία του κεφαλαίου, δεν μπορεί να μετασχηματιστεί σε κάτι άλλο, σε μια ενδιάμεση εξουσία, σε ένα κράτος για όλους.

Μάκης Μαΐλης,Το αστικό πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα. Από το 1950 ως το 1967. Η πρόσφατη καπιταλιστική οικονομική κρίση επέφερε αναδιάταξη στο αστικό πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα, η οποία δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η αστική συζήτηση για γενικότερες αλλαγές στο αστικό σύστημα (Σύνταγμα, Δικαιοσύνη, λειτουργία συνδικαλισμού, λειτουργία των κομμάτων, εκλογική διαδικασία κ.ά.). Πολλές φορές, η συζήτηση αυτή παίρνει για ορισμένο διάστημα μυθικές διαστάσεις στα μάτια πολλών, ενώ προβάλλονται ως πανάκεια μια σειρά αστικά προτάγματα, που κατά καιρούς βρεθήκαν στην επικαιρότητα και σήμερα έχουν ξεχαστεί ή έχουν περάσει στην εφεδρεία. Π.χ. συντακτική συνέλευση, άμεση δημοκρατία, νέα μεταπολίτευση κ.λπ. Από την άλλη, μια σειρά φαινόμενα του αστικού συστήματος, όπως τα λεγόμενα σκάνδαλα ή μια σειρά δυσκολίες των αστικών κομμάτων για ενσωμάτωση και χειραγώγηση, παρουσιάζονται ως καινοφανή φαινόμενα. Διαβάζοντας τη συγκεκριμένη έκδοση, ο αναγνώστης και η αναγνώστρια θα διαπιστώσουν πως καμιά συζήτηση, κανένα αστικό δίλημμα δεν είναι τόσο νέα όσο φαντάζουν. Τηρουμένων των αναλογιών, όλα αυτά τα φαινόμενα έχουν απασχολήσει την αστική διαπάλη και σε περασμένες δεκαετίες.

Κώστας Σκολαρίκος,Ευρωκομμουνισμός: Θεωρία και στρατηγική υπέρ του κεφαλαίου (υπό έκδοση). Ο ευρωκομμουνισμός δεν υπήρξε μόνο ευρωπαϊκό φαινόμενο, υπήρξε το αποτέλεσμα της κυριαρχίας του οπορτουνισμού σε ΚΚ και πέραν της Ευρώπης. Η συγκεκριμένη έκδοση, αν και στο βασικό της υλικό αποτέλεσε διδακτορική διατριβή, δεν είναι μια έκδοση που απευθύνεται μόνο στο μελετητή των πολιτικών κομμάτων, αλλά αποτελεί μια πολύ χρήσιμη έκδοση για την κατανόηση της πορείας επίδρασης της αστικής ιδεολογίας και πολιτικής στα κόμματα της εργατικής τάξης, στην κυριαρχία του συμβιβασμού με το καπιταλιστικό σύστημα. Η έκδοση επεκτείνεται και στη μελέτη της ελληνικής περίπτωσης, του λεγόμενου ΚΚΕ (Εσωτερικού) που προέκυψε από τη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968, μετεξελίχτηκε σε ΕΑΡ, η οποία, μαζί με το ΚΚΕ και άλλα μικρότερα κόμματα, συγκρότησε το «Συνασπισμό της Αριστεράς και της Προόδου» («ΣΥΝ»). Ο «ΣΥΝ», μετά από τη διάσπαση του ΚΚΕ το 1991 και την αποχώρησή του από αυτόν, μετατράπηκε σε ενιαίο κόμμα. Εκεί εντάχτηκαν και τα στελέχη του ΚΚΕ που ήθελαν τη διάλυσή του. Ο «ΣΥΝ» μετεξελίχτηκε στο σημερινό κυβερνητικό ΣΥΡΙΖΑ, που ανέλαβε την αστική διαχείριση και την εφαρμογή σκληρών αντιλαϊκών μέτρων. Ετσι, η μελέτη του ευρωκομμουνισμού μπορεί να δώσει διδάγματα και να εξοπλίσει στο σήμερα τους εργαζόμενους, τους νέους, ενάντια σε όλες τις μορφές αστικής διαχείρισης, με όποιο μανδύα και φρασεολογία και αν ντύνονται.

"Ριζοσπάστης" Κυριακή 26 Ιούλη 2015

ΛΙΜΠΚΝΕΧΤ - ΛΟΥΞΕΜΠΟΥΡΓΚ - ΜΕΡΙΝΓΚ - ΤΣΕΤΚΙΝ «Ο βασικός εχθρός βρίσκεται στην ίδια μας τη χώρ

Ο «Ριζοσπάστης» δημοσιεύει αποσπάσματα από την εισαγωγή του βιβλίου Κείμενα των Γερμανών κομμουνιστών στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο

Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», Ιούνης 2015

Τα κείμενα της παρούσας Συλλογής είναι γραμμένα την περίοδο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου και είναι χαρακτηριστικά της τοποθέτησης, αλλά και της δράσης των Γερμανών «Διεθνιστών», όπως ήταν γνωστοί τότε οι μετέπειτα «Σπαρτακιστές» και στη συνέχεια πρωτεργάτες της ίδρυσης του ΚΚ Γερμανίας.

Δημοσιεύονται τα εξής κείμενα:

Κλάρα Τσέτκιν, «Γυναίκες προλετάριες, να είστε έτοιμες», Αύγουστος 1914.

Φραντς Μέρινγκ, «Για τη φύση του πολέμου», Νοέμβρης 1914.

Ρόζα Λούξεμπουργκ, «Το ξαναχτίσιμο της Διεθνούς», 1915.

Καρλ Λίμπκνεχτ, «Ο βασικός εχθρός βρίσκεται στην ίδια μας τη χώρα», Μάης 1915.

Τα κείμενα της Συλλογής αποτελούν μια τοποθέτηση κόντρα στο κυρίαρχο ρεύμα του σοσιαλσοβινισμού, του πολεμοκάπηλου εθνικισμού, της προδοσίας των συμφερόντων της εργατικής τάξης από την πλειοψηφία των σοσιαλιστικών - εργατικών κομμάτων της εποχής, με φωτεινές εξαιρέσεις το κόμμα των μπολσεβίκων στη Ρωσία και ορισμένους Σέρβους σοσιαλιστές. Επίσης, στη Γερμανία ενάντια στον πόλεμο δραστηριοποιήθηκε μια ομάδα στελεχών του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος Γερμανίας (SPD), αποτελούμενη από τους συγγραφείς των κειμένων που δημοσιεύουμε και ονομάστηκε «Η Διεθνής». Η φράση του Λίμπκνεχτ: «Ο βασικός εχθρός βρίσκεται στην ίδια μας τη χώρα» μαζί με την τοποθέτηση του Λένιν «πάλη για ήττα της δικής μας αστικής τάξης στον πόλεμο», αποτελούν τις πιο ξεκάθαρες ταξικές τοποθετήσεις για τη στάση της εργατικής τάξης στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο.

Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (SPD) αποτελούσε το πιο ισχυρό κόμμα της Β΄Διεθνούς, με μεγάλη επιρροή στους εργάτες. Ετσι, το παράδειγμά του επιδρούσε και στα άλλα κόμματα, για παράδειγμα, το ψηφισμένο το 1891 πρόγραμμά του στην Ερφούρτη αποτέλεσε πρότυπο για τη διαμόρφωση των κομματικών προγραμμάτων και σε άλλες χώρες. Βέβαια, η κατάντια των εργατικών κομμάτων της εποχής δεν ήταν προϊόν εξωτερικής αλληλεπίδρασης, αλλά των εσωτερικών εξελίξεων στα ίδια τα κόμματα. Εξαρτήθηκε από το κατά πόσο μπόρεσαν να αντιπαλέψουν τις διάφορες εκδηλώσεις του οπορτουνισμού στις γραμμές τους, δηλαδή κατά πόσον αντιπάλεψαν και νίκησαν την επίδραση της αστικής ιδεολογίας και πολιτικής όχι γενικά στην κοινωνία - πράγμα αδύνατο - αλλά στις ίδιες τις γραμμές τους.

Πριν από τον πόλεμο, στο Διεθνές Συνέδριο της Κοπεγχάγης (1910) και στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της Βασιλείας (1912) υπό την παρέμβαση του Λένιν, της Λούξεμπουργκ κ.ά., πάρθηκαν αποφάσεις που καλούσαν σε ενεργή δράση την εργατική τάξη ενάντια στον πόλεμο. Η Συνδιάσκεψη της Βασιλείας με υπέρμετρη αισιοδοξία διακήρυξε: «Ο φόβος των κυρίαρχων τάξεων ότι έναν παγκόσμιο πόλεμο θα μπορούσε να τον ακολουθήσει προλεταριακή επανάσταση είναι ουσιαστική εγγύηση της ειρήνης».Η ίδια Συνδιάσκεψη διαπίστωσε πλήρη ομοφωνία στο ζήτημα του πολέμου ενάντια στον πόλεμο. Η ομοφωνία ήταν φαινομενική. Ο Λένιν μονολογούσε για τους οπορτουνιστές που είχαν ψηφίσει τις σχετικές αποφάσεις: «Μας έδωσαν μια μεγάλη συναλλαγματική, να δούμε πώς θα την ξοφλήσουν».

Με το ξέσπασμα του πολέμου, η πλειοψηφία των σοσιαλιστικών κομμάτων πρόδωσε όλες τις προηγούμενες διακηρύξεις της. Τα ηγετικά στελέχη της Διεθνούς, μέλη του Διεθνούς Σοσιαλιστικού Γραφείου, βρέθηκαν πλέον να εκπροσωπούν αντίπαλα ιμπεριαλιστικά πολεμικά στρατόπεδα και όχι το ταξικό συμφέρον της εργατικής τάξης, τον προλεταριακό διεθνισμό.

Η προδοσία των εργατικών συμφερόντων από την ηγεσία του SPD, αλλά και η εθνικιστική στάση της πλειοψηφίας του κατά την έκρηξη του Α΄Παγκόσμιου Πολέμου, στιγματίζονται από την Ρόζα Λούξεμπουργκ στο κείμενό της «Το ξαναχτίσιμο της Διεθνούς». Η ίδια παραθέτει αρκετά στοιχεία που πιστοποιούν τη στροφή του SPD σε σχέση με τις προηγούμενες διακηρύξεις.

Ο Λένιν την ίδια περίοδο επικροτεί τη στάση των Γερμανών «Διεθνιστών» και του περιοδικού τους Η Διεθνής: «Εχουν απόλυτα δίκιο ο Φρ. Μέρινγκ και η Ρόζα Λούξεμπουργκ που... αποκαλούν τον Κάουτσκι πόρνη».Ταυτόχρονα, ο Λένιν προβαίνει σε βαθύτερη ανάλυση για την πορεία του SPD και των άλλων κομμάτων που αφορά όλη την προηγούμενη δράση τους στην ειρηνική περίοδο. Ο Λένιν αναδεικνύει πως δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία η προδοσία των ηγετών του SPD και άλλων σοσιαλδημοκρατών ηγετών στις χώρες της Αντάντ (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία). Αναδεικνύει πως το κάλεσμα των σοσιαλδημοκρατών ηγετών προς τους εργάτες των χωρών τους να πέσουν στην αλληλοσφαγή, δεν ήταν έργο ορισμένων παλιανθρώπων αλλά προϊόν μιας ολόκληρης εποχής και του χρόνιου συμβιβασμού με την αστική τάξη, ήταν προϊόν της χρόνιας επίδρασης του οπορτουνισμού και του ρεφορμισμού στο εργατικό κίνημα.

Ο Λένιν αναδεικνύει πως το ζήτημα δεν ήταν μόνο οι σωστές αποφάσεις και διακηρύξεις αλλά και η ικανότητα των κομμάτων να τις υποστηρίξουν, να σταθούν στο ύψος που απαιτούν αυτές οι αποφάσεις και να πορευτούν σύμφωνα με αυτές στις κρίσιμες καμπές της Ιστορίας, όπως ήταν τότε η έκρηξη ενός παγκόσμιου πολέμου. Η ικανότητα επαναστατικής προσαρμογής - να είναι «παντός καιρού» ένα εργατικό επαναστατικό κόμμα - προσδιορίστηκε από την ικανότητα ταξικής επιστημονικής ανάλυσης των εξελίξεων, από το ανάλογο επίπεδο οργανωτικής ικανότητας του κόμματος, την ταξική σύνθεση των μελών και των καθοδηγητικών οργάνων του, την ταξική επιστημονική και επαναστατική αντίληψη του καθοδηγητικού του πυρήνα, τις ιδιαίτερες συνθήκες όπου είχε συνηθίσει να δρα τα προηγούμενα χρόνια.

Ο Λένιν (όπως και η Λούξεμπουργκ) στιγματίζει και αποκαλύπτει ιδιαιτέρα τη στάση του Κάουτσκι. Με το ξέσπασμα του πολέμου, ο Κάουτσκι δικαιολογούσε πλέον τη στάση του με μαρξιστικά λογάκια δίχως να απορρίπτει τυπικά το μαρξισμό. Ενώ στα λόγια δεν ταυτιζόταν με τους σοβινιστές, στην πράξη συνέπραξε με αυτούς και τους έδινε άλλοθι. Επίσης, ο Κάουτσκι επικαλούνταν την απήχηση που είχε αρχικά στο λαό ο πόλεμος. Ετσι, θεωρούσε αθώα του αίματος την ίδια τη σοσιαλδημοκρατική ηγεσία: «Ποιος όμως θα τολμήσει να υποστηρίξει ότι για τα 4 εκατομμύρια των συνειδητών Γερμανών προλετάριων αρκεί μόνο η διαταγή μια χούφτας βουλευτών, για να κάνουν μέσα σε 24 ώρες στροφή 180 μοιρών προς τα δεξιά, προς μια κατεύθυνση διαμετρικά αντίθετη από τους προηγούμενους σκοπούς τους;»Ο Λένιν γράφει ειρωνικά για τον Κάουτσκι, «τώρα ρίχνει μεγαλόψυχα στις μάζες την προδοσία». Και αναδεικνύει την ανάγκη επαναστατικής - ταξικής στάσης της ίδιας της πρωτοπορίας στο θέμα του πολέμου, όπως και σε όλα τα θέματα - ένα ζήτημα διαχρονικής αξίας.

Σε σχέση με την προπολεμική πορεία του SPD ως εργατικού κόμματος, ο Λένιν αναδεικνύει αρκετά προβλήματα, που στην πλειονότητά τους δεν αφορούν μόνο το SPD. Σταχυολογούμε ορισμένες από τις επισημάνσεις του Λένιν:

Το SPD ήταν εξαρτώμενο από ένα στρώμα εργατών, αυτό της εργατικής αριστοκρατίας και μιας κρατικής συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας, πράγμα που το απέτρεπε από το να υπηρετήσει το γενικό συμφέρον της εργατικής τάξης. Αυτό το πρόβλημα εκδηλώθηκε και στον πόλεμο: «... η οικονομική βάση του σοβινισμού και του οπορτουνισμού μέσα στο εργατικό κίνημα είναι μία και η αυτή: Συμμαχία των ολιγάριθμων ανώτερων στρωμάτων του προλεταριάτου και των μικροαστών, που απολαμβάνουν τα ψίχουλα από τα προνόμια του εθνικού "τους" κεφαλαίου ενάντια στη μάζα των προλετάριων, στη μάζα των εργαζομένων και των καταπιεζόμενων γενικά».

Το SPD γνώρισε ορισμένες δεκαετίες κοινοβουλευτικής ανόδου, πράγμα που καλλιέργησε έντονα το κοινοβουλευτικό κριτήριο στη λειτουργία του. Δηλαδή, την αυταπάτη για αυτοαναπαραγωγή και αύξηση της εκλογικής του δύναμης. Επιπλέον, το SPD, λειτουργώντας με κοινοβουλευτικά κριτήρια, είχε καταστήσει αυτοτελή τη λειτουργία της κοινοβουλευτικής του ομάδας, δηλαδή διέθετε μια ομάδα που δεν υποτασσόταν απόλυτα στην Κεντρική Επιτροπή.

Στο πλαίσιο του λεγκαλισμού, της ανάγκης ύπαρξης νόμιμου κομματικού φορέα, επικράτησε η αντίληψη πως για να εξασφαλίζει αυτήν τη νομιμότητα είναι αναγκασμένο το κόμμα να μασάει τα λόγια του, να ελίσσεται, αν και δεν επρόκειτο απλώς για ένα φραστικό συμβιβασμό. Ο Λένιν αναφέρεται στη φράση ενός Γερμανού βουλευτή, ο οποίος, αφού είχε ψηφίσει τις πολεμικές πιστώσεις στη Βουλή, σε μια εργατική συγκέντρωση δικαιολογήθηκε πως «θα μας έπιαναν», για να πάρει πληρωμένη απάντηση από έναν εργάτη «ε, και τι μ' αυτό, τι το άσχημο;». Ο Λένιν εξηγεί για την επαναστατική στάση πως: «Η σύλληψη ενός βουλευτή για τον τολμηρό λόγο του θα έπαιζε ωφέλιμο ρόλο, σαν προσκλητήριο σάλπισμα για την ένωση μέσα στην επαναστατική δουλειά των προλετάριων των διαφόρων χωρών».

Το δυστύχημα για τους Γερμανούς κομμουνιστές είναι ότι δε διαχωρίστηκαν οργανωτικά έγκαιρα από τον οπορτουνισμό, στη συγκρότηση επαναστατικού εργατικού κόμματος - κόμματος νέου τύπου με αυτοτελή δράση και οργάνωση στις εργατικές μάζες. Ετσι, παρόλο που οι Λίμπκνεχτ, Λούξεμπουργκ κ.ά. έγραφαν το δελτίο Η Διεθνής και στη συνέχεια συγκρότησαν το «Σύνδεσμο Σπάρτακος» παρέμεναν οργανωτικά στο SPD και όταν το 1917, με διάσπαση του SPD, ιδρύθηκε το Ανεξάρτητο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (USPD) εντάχτηκαν σε αυτό μαζί με τους Μπέρνσταϊν, Κάουτσκι κ.ά. Η έλλειψη ενός πραγματικά επαναστατικού κόμματος φάνηκε το 1918 - 1919, όταν κατά την επανάσταση υπερίσχυσαν οι σοσιαλδημοκράτες και κατάφεραν να σταθεροποιήσουν τον καπιταλισμό στη Γερμανία, ορκιζόμενοι υποκριτικά στο όνομα της σοσιαλιστικής επανάστασης. Στις κρίσιμες εκείνες μέρες, μόλις την πρωτοχρονιά του 1919 ιδρύθηκε το Κομμουνιστικό Κόμμα Γερμανίας, ενώ στις 19 Γενάρη 1919 οι Ρόζα Λούξεμπουργκ και Καρλ Λίμπκνεχτ δολοφονήθηκαν από αντεπαναστατικές στρατιωτικές ομάδες, που καθοδηγούνταν από το υπουργείο Αμυνας με υπουργό το σοσιαλδημοκράτη Γκούσταβ Νόσκε.

"Ριζοσπάστης" Κυριακή 28 ιούνη 2015

ΤΖΟΒΑΝΙ ΤΖΕΡΜΑΝΕΤΟ «Αναμνήσεις ενός κουρέα» (Βιβλιοπαρουσίαση)

Εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», 2015

Ο κουρέας

Οι «Αναμνήσεις ενός κουρέα» αποτελούν μια συναρπαστική αφήγηση, που ξεκινάει από τις αρχές του περασμένου αιώνα και φτάνει μέχρι τις αρχές του 1927.

Ο «κουρέας» είναι ο ίδιος ο συγγραφέας του βιβλίου, γνωστός και ως Μπαρμαντιράμε στις σελίδες του βιβλίου και στην επαναστατική του δράση. Η αφήγηση του «κουρέα» αποτελεί ένα ταξίδι στην ιστορία του εργατικού κινήματος στην Ιταλία, σε όλο το πρώτο τέταρτο του 20ού αιώνα: εργατικοί αγώνες, πάλη ενάντια στο μιλιταρισμό, Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, Οκτωβριανή Επανάσταση, καταλήψεις των εργοστασίων στη Βόρεια Ιταλία, ίδρυση του ΚΚ Ιταλίας, περίοδος ανόδου και πλήρους κυριαρχίας του φασισμού στην Ιταλία.

Ο Τζερμανέτο γεννήθηκε το 1885, στο Τορίνο, σε φτωχή οικογένεια εργατών, από νωρίς αντιπάλεψε την αναπηρία του στο ένα πόδι, εργάστηκε αρχικά στη βιομηχανία μετάλλου και ως κουρέας τον περισσότερο καιρό. Από νωρίς, αρθρογραφούσε στις διάφορες σοσιαλιστικές εφημερίδες και έδειξε πολύ μεγάλη ενεργητικότητα στην οργάνωση των εργατικών και λαϊκών μαζών στις περιοχές της Βόρειας Ιταλίας. Εντάχθηκε από νωρίς στο Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, ενώ το 1921 πήρες μέρος στο Συνέδριο του Λιβόρνο, όπου το ΙΣΚ διασπάστηκε και δημιουργήθηκε το Κομμουνιστικό. Ο Τζερμανέτο εκλέχτηκε στην Κεντρική του Επιτροπή, επίσης πήρε μέρος στο 4ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, όπου γνώρισε από κοντά τον Λένιν, γεγονός που περιγράφει με ιδιαίτερη φόρτιση. Διαβάζοντας, λοιπόν, τις «Αναμνήσεις ενός κουρέα», δε μένει κανείς στα στενά γεωγραφικά όρια της Βόρειας Ιταλίας, αλλά ξεκινάει μια γνωριμία με το διεθνές πλαίσιο της εποχής, τόσο με τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και με την Οκτωβριανή Επανάσταση στη Ρωσία του 1917, που το παράδειγμά της είχε τεράστια επίδραση στους Ιταλούς εργάτες, όπως και σε όλους τους εργάτες του κόσμου.

Η αφήγηση του «κουρέα», αν και αναφέρεται σε δύσκολες και σκληρές καταστάσεις, είναι διάχυτη από αισιοδοξία και από διάθεση χιούμορ στην προσέγγιση των καταστάσεων, τόσο όταν περιγράφει τις γκάφες των αστικών αρχών, όσο και περιστατικά της ζωής των αγωνιστών.

Εγχειρίδιο εργατικής οργάνωσης και πάλης

Ο «κουρέας» δεν περιγράφει μόνο τα μεγάλα γεγονότα, αλλά δίνει μια καλή εικόνα της καθημερινότητας του ιταλικού λαού: τη φτώχεια, την εθνική ιδέα που καλλιεργούσε η αστική τάξη και τις προλήψεις που συστηματικά καλλιεργούσε η Καθολική Εκκλησιά, με το εμπόριο φόβου και θαυμάτων. Από την άλλη, σε αυτό το κλίμα πάντα υπήρχαν περιθώρια δράσης και οργάνωσης μαζών από τους πρωτοπόρους και συνειδητούς εργάτες, από τους κομμουνιστές. Σε αυτό τον τομέα, το βιβλίο αποτελεί ένα «υποδειγματικό εγχειρίδιο», όχι μόνο για την ιστορική γνώση που προσφέρει, αλλά και στη σύγχρονη χρησιμότητά του, όσον αφορά την πείρα που μεταδίδει. Η προσπάθεια για να στηθούν συνδικάτα και να αποκτήσουν πολύπλευρη δράση ήταν συνεχής, επίμονη, χαρακτηριστικό είναι το εξής απόσπασμα, που περιγράφει την προσπάθεια στο Τορίνο να βρεθεί στέγη για τη συνδικαλιστική δράση, παραμονές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου.

«Το πρόβλημα των γραφείων μας παρέμενε άλυτο. Γραφτήκαμε ένας-ένας σε διάφορους χορευτικούς κύκλους της πόλης, με την ελπίδα ότι θα βάζαμε κανέναν στο χέρι και θα τον μετατρέπαμε σε εργατικό κέντρο ή κύκλο. Στο κέντρο της πόλης, σ' ένα ωραίο κέντρο, σχεδιαζόταν ν' ανοίξει μια λέσχη. Γράφτηκα μόνο εγώ. Μέλη ήταν μικροταβερνιάρηδες και έμποροι. Ενας από αυτούς είπε: "Ο κουρέας μας πάει να γίνει αστός".

Με κάλεσαν κατόπιν να γίνω μέλος του διοικητικού συμβουλίου και στην πρώτη συνεδρίαση του συμβουλίου ονομάστηκα γραμματέας. Και χρειαζόταν δουλειά, όχι αστεία. Οι άλλοι προτιμούσαν τις τιμητικές και λιγότερο κουραστικές θέσεις.

Είχα ένα ωραίο γραφείο και ένα τετραπέρατο θυρωρό. Πήγαινε ακόμα και τις προσκλήσεις στα μέλη του ...Σοσιαλιστικού Τμήματος και έκανε τα στραβά μάτια όποτε είχαμε καμιά συνεδρίαση εκτός προγράμματος...

Εκανα την πρόταση να προσλάβουμε νέα μέλη, που να πληρώνουν ειδική συνδρομή, κάπως πιο μικρή και να έχουν πρόσβαση μόνο στη βιβλιοθήκη, απαγορεύοντάς τους κατηγορηματικά την είσοδο στην αίθουσα του χορού. Οι έμποροι φάνηκαν ικανοποιημένοι. Ανακοινώσαμε και στο κοινό την απόφαση. Κρυφά άρχισαν να επισκέπτονται τη βιβλιοθήκη όλοι οι σύντροφοι, που ήταν λιγότερο σταμπαρισμένοι. Και άρχισαν να αποκτούν έτσι το δικαίωμα του μέλους. Οταν, ύστερα από μερικά χρόνια, πήρα για πρώτη φορά το λόγο από το μπαλκόνι, εκείνο που βρισκόταν στο κέντρο της πόλης, οι έμποροι κατάλαβαν, αλλά ήταν πια πολύ αργά». Κατά τη διάρκεια του πολέμου, όταν αποψιλώθηκε από μέλη το κτίριο του χορευτικού κύκλου, πέρασε αποκλειστικά στους δραστήριους εργάτες και μετατράπηκε σε εργατικό κέντρο.

Η προσπάθεια ήταν συνεχής και σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού, για οργάνωση και δράση, όχι μόνο εργάτες, αλλά και στους αγρότες - μισοπρολετάριους των καθυστερημένων χωριών, αλλά και στους φυλακισμένους που επίσης ήταν θύματα στυγνής εκμετάλλευσης, όπου και εκεί έγινε κατορθωτό να γίνει απεργία μέσα στις φυλακές.

Οι «Αναμνήσεις ενός κουρέα», μαζί με την επίσης σχετικά πρόσφατη έκδοση «Βιομηχανία Ν&Κ» του Βίλι Μπρέντελ, αποτελούν δύο λογοτεχνικές καταγραφές, που πέρα από την ιστορική γνώση, εξοπλίζουν στο σήμερα με την απαραίτητη επιμονή και στοχοπροσήλωση για την αγωνιστική διεκδίκηση, το ανέβασμα του βαθμού οργάνωσης της εργατικής τάξης, τη συνεχή προσπάθεια από το ταξικό εργατικό κίνημα και τους πιο συνειδητούς σύγχρονους μισθωτούς κάθε κλάδου, για να οργανωθούν οι ανοργάνωτοι. Αποτελούν δύο εκδόσεις που ο «Ριζοσπάστης» τις προτείνει για διάβασμα το καλοκαίρι.

Διδακτικό και επίκαιρο

Διαβάζοντας τις «Αναμνήσεις ενός κουρέα», θα βρει ο καθένας και η καθεμιά, αναλόγως και την προσωπική του πείρα, αρκετές διαφορές με τη σύγχρονη περίοδο, τουλάχιστον όσον αφορά την τεχνολογική πρόοδο. Αλλά και αρκετές ομοιότητες, που πηγάζουν από την ίδια πηγή, την ύπαρξη της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Διάχυτο είναι σε όλο το βιβλίο το κράμα της τεχνολογικής ανάπτυξης του ιταλικού βορρά μαζί με τη θρησκοληψία και την αγυρτεία της Καθολικής Εκκλησίας, το εμπόριο θαυμάτων. Ζήτημα που αξίζει να προβληματίσει για το πώς η ίδια η μήτρα της εκμετάλλευσης αναπαράγει και χρειάζεται τον καλλιεργούμενο ανορθολογισμό, 100 χρόνια μετά. Με χαρακτηριστικό, το πρόσφατο παράδειγμα των «ιερών» λειψάνων στα νοσοκομεία.

Στις «Αναμνήσεις ενός κουρέα», είναι διάχυτο το επιβλητικό παράδειγμα της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης, παράδειγμα που εμπνέει και δίνει κουράγιο σε όλες τις καμπές της ταξικής πάλης. Σήμερα, μετά την ανατροπή του αποτελέσματος της Οκτωβριανής Επανάστασης, της ΕΣΣΔ, είναι κατανοητό πόσο δυνατό είναι το πλήγμα στο διεθνές εργατικό κίνημα. Ετσι, το βιβλίο, έμμεσα, συμβάλλει στην επίγνωση των σημερινών πρόσθετων δυσκολιών, στην ανάδειξη της προοπτικής της εργατικής τάξης να κατακτήσει την εξουσία και να γίνει κυρίαρχη των σύγχρονων μέσων παραγωγής. Φυσικά, αυτό δε σημαίνει υποταγή στις δυσκολίες, αλλά υπογραμμίζει τη συνεχή προσπάθεια για να αναδειχτεί πως είναι νομοτέλεια της ιστορίας να μη βαλτώσει στον καπιταλισμό. Σε αυτό συμβάλλει η ανάδειξη των βασικών συμπερασμάτων από τη συλλογική μελέτη του ΚΚΕ για τις αιτίες ανατροπής της σοσιαλιστικής οικοδόμησης κατά τον 20ό αιώνα, όπως αποτυπώνονται στα συμπεράσματα του 18ου και 19ου Συνεδρίου του Κόμματος.

Ιμπεριαλιστικός πόλεμος

Ο Τζερμανέτο, έχοντας βιώσει τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο στα μετόπισθεν, που όμως βρισκόταν κοντά στα πολεμικά πεδία, αποτυπώνει στο βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πλευρές του ιμπεριαλιστικού πολέμου. Στις γραμμές του, θα δει κανείς τόσο την έκφραση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων και την αναδιάταξη των συμμαχιών (η Ιταλία άλλαξε στρατόπεδο τον πρώτο χρόνο του πολέμου) αλλά και τη στάση του οπορτουνισμού (των σοσιαλδημοκρατών της εποχής), όπου και στο ιταλικό παράδειγμα αποτυπώθηκαν όλες οι τάσεις και μεταστροφές, με κυρίαρχη αυτή του κεντρισμού. Επίσης, στο βιβλίο είναι χαρακτηριστική η εξέλιξη της στάσης των μαζών απέναντι στον πόλεμο, όσο οι επιπτώσεις του γίνονταν σκληρότερες. Η Ιταλία, αν και τυπικά ήταν στο στρατόπεδο των νικητών (Αντάντ), είχε υποστεί σοβαρή ήττα στο Καπορέτο, πράγμα που καταρράκωσε την αστική εθνική ιδέα. Ετσι, κατά την έξοδο από τον πόλεμο, στα χείλη των στρατιωτών, η λέξη «ειρήνη» ήταν το αντίθετο της λέξης «πατρίδα». Ο συγγραφέας περιγράφει αυτό που θεωρούταν ανήκουστο στις αρχές του πολέμου, τις συναδελφώσεις φαντάρων από τα αντίθετα στρατόπεδα και την απήχηση της επαναστατικής προπαγάνδας στις γραμμές του στρατού.

"Ριζοσπάστης" Κυριακή 07 Ιούνη 2015

«Ο μηχανικός Μένι» του Α. Μπογκντάνοφ

 

Πρόσφατα, από τη «Σύγχρονη Εποχή» εκδόθηκε το βιβλίο «Ο μηχανικός Μένι» του Αλεξάντροβιτς Μπογκντάνοφ. Στο βιβλίο περιέχεται και το σύντομο έργο «Η γιορτή της αθανασίας». Με την έκδοση αυτή ολοκληρώνεται η παρουσίαση στα ελληνικά του συνόλου του λογοτεχνικού έργου του Μπογκντάνοφ.¹

«Ο μηχανικός Μένι» γράφτηκε το 1912 και έκανε σειρά εκδόσεων στην ΕΣΣΔ μέχρι το 1929, κατά την περίοδο της ορμητικής εκβιομηχάνισης της χώρας. Το βιβλίο επανεκδόθηκε το 1980.

Ο Μπογκντάνοφ στον «Κόκκινο Πλανήτη» (1907) περιγράφει την κομμουνιστική κοινωνία του Αρη, όπου ο επαναστάτης γήινος Λεονίντ γνωρίζεται με την αρειανή εκδοχή του μέλλοντος, που επιδιώκει να οικοδομήσει στη Γη.

Αργότερα ο συγγραφέας επιστρέφει στο θέμα του, περιγράφοντας, και πάλι μέσω του Λεονίντ, μια προγενέστερη αλλά και ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, αυτήν της προετοιμασίας των προϋποθέσεων για το πέρασμα της κοινωνίας του Αρη στο σοσιαλισμό.

Αξονας της αφήγησης είναι η κατασκευή του δικτύου καναλιών, έργο που εμπνεύστηκε ο, γόνος του ηττημένου αριστοκρατικού οίκου των Αλντο, τολμηρός οραματιστής μηχανικός Μένι και ολοκλήρωσε ο, προλεταριακής γενιάς, επαναστάτης γιος του Νέτι.

Ο αναγνώστης, στο πρώτο επίπεδο, παρακολουθεί τη σύγκρουση ανάμεσα στις δυνάμεις του χρηματιστικού κεφαλαίου, που αξιοποιούν τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα για να πολλαπλασιάσουν τα κέρδη τους και τον Μένι, τον «καθαρό και υπεράνω ιδιοτέλειας» αστό επιστήμονα, που αγωνίζεται ειλικρινά για το «κοινό καλό» χωρίς να υπολογίζει πραγματικές και οδυνηρές προσωπικές απώλειες. Η σύγκρουση τελικά λύνεται με τον μοναδικά δυνατό τρόπο, αυτόν της εξάλειψης των αντιτιθέμενων πλευρών και του περάσματος σε μια ανώτερη μορφή οργάνωσης της κοινωνίας, με την απαλλοτρίωση των μέσων παραγωγής και την κατάκτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη. Σύμβολο αυτού του αγώνα είναι ο Νέτι.

 

Ο Μπογκντάνοφ παίζει σκάκι με τον Λένιν

Σε ένα δεύτερο επίπεδο, «ο Μηχανικός Μένι» αποτελεί μια λογοτεχνική σύνοψη του ιστορικού υλισμού. Το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων αποτελεί τη βάση που πάνω της χτίζεται, εξελίσσεται και παρακμάζει η κοινωνική οργάνωση. Οι καπιταλιστικές σχέσεις, έχοντας αναδείξει και γενικεύσει, ως προϋπόθεσή τους, την ατομικότητα, δημιουργούν στην εξέλιξή τους την ανάγκη υπέρβασής της, με την εγκαθίδρυση μιας αταξικής κοινωνίας ελεύθερων προσωπικοτήτων. Αυτή η υπέρβαση θα πραγματοποιηθεί μόνο ως αποτέλεσμα της συνειδητής δράσης όσων υποφέρουν από τον αστικό ατομισμό, της συνειδητής πολιτικής δράσης των εργατών, με τη βοήθεια ειδικών, που κατέχουν τα μυστικά της αστικά διαστρεβλωμένης -και γι' αυτό δυσπρόσιτης για το λαό- επιστήμης.

Στο σύντομο διήγημα «Η γιορτή της αθανασίας» περιγράφεται ο κίνδυνος της αγνόησης των νέων αντιθέσεων που θα απασχολούσαν της ανθρωπότητα σε ένα μακρινό κομμουνιστικό μέλλον. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα μέσα δικτύωσης, κάτι παρόμοιο του σύγχρονου διαδικτύου, καθώς και άλλοι μηχανισμοί, που τοποθετεί ο Μπογκντάνοφ στη μελλοντική καθημερινότητα.

«Ο μηχανικός Μένι» είναι ένα έργο που χαρακτηρίζεται από αισιοδοξία, λεπτό χιούμορ, αυθεντικό ανθρωπισμό και την ακλόνητη βεβαιότητα για το κομμουνιστικό μέλλον της ανθρωπότητας. Οι φιλοσοφικές αντιλήψεις του συγγραφέα του, που έγιναν αντικείμενο κριτικής από τον Λένιν και από μεταγενέστερους διανοητές, δε μειώνουν την αξία των ιδανικών της κοινωνικής απελευθέρωσης, για τα οποία και ο ίδιος ο Μπογκντάνοφ αγωνίστηκε μαζί με τους μπολσεβίκους και έδωσε τη ζωή του.

¹ Το 1999 εκδόθηκε ο «Κόκκινος Πλανήτης» (εκδ. Αλεξάνδρεια, μετάφραση Ελένης Μπακοπούλου).

“Ριζοσπάστης” Κυριακή 11 Γενάρη 2015

Για το κράτος και τη διαμόρφωση της ταξικής συνείδησης

 

Μέσα από επίκαιρες εκδόσεις της «Σύγχρονης Εποχής»

 

Η ίδια η επικαιρότητα αναδεικνύει τη σημασία της θεωρητικής - ιδεολογικής μορφής του ταξικού αγώνα. Για παράδειγμα, η σχέση οικονομίας - πολιτικής και ο καθοριστικός ρόλος της πρώτης είναι κριτήριο για να κρίνει κανείς τις διάφορες υποσχέσεις των επίδοξων διαχειριστών της καπιταλιστικής κερδοφορίας. Το ΚΚΕ καθημερινά αποκαλύπτει με όλες του τις δυνάμεις, γιατί δεν αποτελεί φιλολαϊκή διέξοδο το μείγμα οικονομικής διαχείρισης που προτάσσει ο ΣΥΡΙΖΑ. Στη σημερινή παρουσίαση ξεχωρίζουμε το θέμα του κράτους και της στάσης των πολιτικών κομμάτων απέναντι σε αυτό, ενώ συναφές θέμα είναι και η διαμόρφωση της στάσης της εργατικής τάξης απέναντι στο αστικό κράτος, στους θεσμούς και τους μηχανισμούς του. Αφού η κυριαρχία της αστικής τάξης δεν γίνεται μόνο μέσω της ωμής βίας αλλά και μέσω της ιδεολογικής χειραγώγησης. Ετσι, όχι σπάνια το αστικό κράτος βαφτίζεται δημόσιο. Ενώ φαντάζει ως ένας θεσμός υπεράνω των τάξεων, που δήθεν απλώς οργανώνει την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνικής ζωής. Σε αυτό το έδαφος μπορεί και ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ να διακηρύσσει, από το πλέον κατάλληλο μέρος, το υπουργείο Αμυνας, τη συνέχεια του κράτους. Κράτος = οργάνωση βίας της κυρίαρχης τάξης πάνω στην κυριαρχούμενη. Αυτό εγγυάται ο ΣΥΡΙΖΑ.

Από αυτή τη σκοπιά μπορούν να διαβαστούν τέσσερις σχετικά πρόσφατες εκδόσεις της «Σύγχρονης Εποχής», που η καθεμία μπορεί να συμβάλει με τον δικό της τρόπο στην κατανόηση των εξής θεμάτων: Τι είναι αστικό κράτος; Τι είναι αστικό κοινοβουλευτικό παιχνίδι; Σε ποιες συνθήκες αλλάζει ριζικά η στάση των λαϊκών μαζών απέναντι στο αστικό κράτος, στα πολιτικά κόμματα του κεφαλαίου και τις ίδιες τις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής; Σε τελική ανάλυση, σε ποιες συνθήκες πραγματοποιεί ριζικά βήματα η μεγάλη πλειοψηφία της εργατικής τάξης; Και οι τρεις αυτές εκδόσεις εξοπλίζουν ώστε με όρους στρατηγικής να μπορούν να προσεγγιστούν οι τρέχουσες εξελίξεις.

 

Η κατανόηση τέτοιων ζητημάτων από τους πιο πρωτοπόρους και συνειδητοποιημένους εργαζόμενους, από όσους με συμπάθεια βλέπουν την πάλη και την ανιδιοτέλεια του ΚΚΕ, συμβάλλει να συνειδητοποιείται με βαθύτερους όρους η ανάγκη ισχυροποίησης της εργατικής - λαϊκής αντιπολίτευσης σε αστικό κράτος, κεφάλαιο και αστικές κυβερνήσεις. Συμβάλλει ώστε να μην παγιδεύονται χιλιάδες νέοι και εργαζόμενοι στην προπαγανδιστική «πολιορκία της στιγμής» των αστικών επιτελείων.

Σε όλο αυτό το κλίμα του αποπροσανατολισμού «γερό ταμείο» έκαναν τα νέα άλογα της αστικής τάξης, ο ΣΥΡΙΖΑ, η Χρυσή Αυγή και άλλες εθνικιστικές δυνάμεις.

Τώρα, πλέον, η «κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ» δεσπόζει στα μυαλά πολλών εργαζομένων και νέων ως μια εναλλαγή που «ε, δεν μπορεί, κάτι θα κάνει». Ταυτόχρονα, στη δικομματική κούρσα για τον κυβερνητικό θώκο, αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τον ΣΥΡΙΖΑ να αποδυναμωθεί εκλογικά το ΚΚΕ - στόχος που ταυτίζεται με την επιδίωξη και του υπόλοιπου αστικού πολιτικού κόσμου, του κεφαλαίου γενικότερα.

Β. Ι. Λένιν: «Για το κράτος» (Συλλογή Κειμένων)

Στη συλλογή «Για το Κράτος» περιλαμβάνονται κείμενα του Λένιν που γράφτηκαν μετά την Οχτωβριανή Επανάσταση του 1917. Πέρα από την ομώνυμη διάλεξη, που δείχνει την ταξική ουσία κάθε κράτους, έχει μεγάλη σημασία το κείμενο του Λένιν «Οι εκλογές για τη συντακτική συνέλευση και τη δικτατορία του προλεταριάτου», όπου αναδεικνύονται οι όροι με τους οποίους το Κόμμα των Μπολσεβίκων κατάφερε να αλλάξει το συσχετισμό των δυνάμεων μέσω της νίκης της επανάστασης, να πάρει με το μέρος του μεγάλα τμήματα του λαού, να αποσπάσει τη συμμαχία της φτωχής αγροτιάς. Στην ίδια συλλογή περιλαμβάνεται το κείμενο «Θέσεις και εισήγηση για την αστική δημοκρατία και τη δικτατορία του προλεταριάτου», όπου ο Λένιν αναδεικνύει την ταξική φύση της έννοιας «δημοκρατία». Καθώς και το θεωρητικό και πολιτικό λάθος περί ενδιάμεσης μορφής εξουσίας: «Το κυριότερο πράγμα που δεν καταλαβαίνουν οι σοσιαλιστές και που φανερώνει πως θεωρητικά είναι κοντόφθαλμοι, πως είναι αιχμάλωτοι των αστικών προκαταλήψεων και πως πρόδωσαν πολιτικά το προλεταριάτο, είναι τούτο: Οτι στην καπιταλιστική κοινωνία, όταν η ταξική πάλη - που βρίσκεται στη βάση της κοινωνίας αυτής - οξύνεται κάπως σοβαρά, δεν μπορεί να υπάρξει τίποτε το ενδιάμεσο παρά μόνο τούτο: Είτε δικτατορία της αστικής τάξης είτε του προλεταριάτου. Κάθε ονειροπόλημα για κάποια τρίτη λύση είναι αντιδραστικό θρηνολόγημα μικροαστού».

 

Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κάποιος πώς τα κείμενα του Λένιν που περιέχονται στη συλλογή γράφτηκαν σε συνθήκες άμεσα επηρεασμένες από τη νίκη της Οχτωβριανής Επανάστασης και της επαναστατικής ανόδου και εξεγέρσεων σε διάφορες χώρες της εποχής (Γερμανία, Ουγγαρία, Πολωνία, Ιταλία). Δηλαδή, τι γίνεται σε μη επαναστατικές συνθήκες; Το ερώτημα δεν είναι σωστό, αφού και η δράση του Κόμματος και της εργατικής τάξης σε επαναστατικές συνθήκες καθορίζεται από τη δράση σε μη επαναστατικές. Αν σε μη επαναστατικές συνθήκες η διαπαιδαγώγηση της εργατικής τάξης είναι στο πνεύμα της ταξικής συνεργασίας, της απεμπόλησης της πάλης και της ανάθεσης της διεξόδου στις αυταπάτες σχετικά με το ρόλο του αστικού κράτους και του αστικού κοινοβουλίου, τότε η εργατική τάξη θα βρεθεί ευνουχισμένη και όταν θα δημιουργηθούν επαναστατικές συνθήκες. Και το χειρότερο, το Κόμμα της δε θα μπορεί να εμπνεύσει και να καθοδηγήσει την πάλη για εξουσία.

«Οκτώβρης 1917. Η πορεία των Μπολσεβίκων προς τη νίκη»

Η αξία της συγκεκριμένης έκδοσης συνίσταται όχι μόνο στην κατανόηση του ιστορικού πλαισίου της Οχτωβριανής Επανάστασης αλλά και των κειμένων της συλλογής «Για το κράτος». Ταυτόχρονα, μέσα από τα ιστορικά γεγονότα, αναδεικνύει τις νομοτέλειες της ταξικής πάλης σε επαναστατικές και μη επαναστατικές συνθήκες.

Γκιούρκο Λάσζλο: «Ο Λένιν τον Οκτώβρη»

Μέσα από τα ιστορικά γεγονότα και το κλίμα της εποχής αναδεικνύονται γενικευμένα ζητήματα, όπως: Τι σημαίνει ριζική αλλαγή του συσχετισμού υπέρ της εργατικής τάξης, πώς αυτός ο συσχετισμός δεν εξαρτάται από το συσχετισμό στα αστικά όργανα, ποιες είναι οι αντικειμενικές και υποκειμενικές προϋποθέσεις της επανάστασης, πώς εξελίσσεται ο συσχετισμός μεταξύ της επαναστατημένης εργατικής τάξης και των εξεγερμένων σύμμαχων κοινωνικών δυνάμεων, πώς οι δεύτερες μπορούν να επιδρούν ανασταλτικά ακόμα και σε εκ προθέσεως συνεπείς επαναστάτες. Το βιβλίο αυτό αν και δεν είναι απαλλαγμένο από το προσωπικό ύφος του συγγραφέα, που οδηγεί σε ορισμένες απολυτοποιήσεις, σε βιαστικές και όχι ολοκληρωμένες κρίσεις, αποτελεί μια αφηγηματική παρουσίαση που δίνει το πώς σκέφτονταν και κινούνταν οι εργατικές και λαϊκές μάζες της Ρωσίας που πραγματοποίησαν την επανάσταση. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει την καθοριστική ευθύνη του κόμματος της εργατικής τάξης - της πρωτοπορίας - στη σχέση της με την κίνηση των μαζών. Είναι πολύ χαρακτηριστική η αναφορά του συγγραφέα στα «λεπτά» όρια μεταξύ της προσαρμογής στην πολιτική και της απώλειας του στόχου. Αναφέρει συγκεκριμένα: «Πόσες ιδιοφυίες της προσαρμογής δε γνώρισε η Ιστορία, που το ελάττωμά τους ήταν ακριβώς η ικανότητά τους για προσαρμογή. Ανταποκρίνονταν σε κάθε καθήκον γιατί προσαρμόζονταν σε κάθε καθήκον. Αλλά στη συνεχή προσαρμογή έσβησε ακριβώς η ουσία των στόχων τους».

Μάκη Μαΐλη: «Το αστικό πολιτικό σύστημα από το 1950 έως το 1967»

 

Κοινά στοιχεία ανάμεσα στο παρελθόν και στην τρέχουσα πολιτική κατάσταση αποτελούν η κινητικότητα για τη διαμόρφωση νέων αστικών κομμάτων, οι μετακινήσεις αστών πολιτικών μεταξύ παλιών και νέων κομματικών σχηματισμών, η ρευστότητα στις μετακινήσεις τους αλλά και η συγκρότηση των νέων πολιτικών σχημάτων που εμφανίζονται ως αντίπαλα μεταξύ τους. Είναι οι σχέσεις της ελληνικής αστικής τάξης, των εκάστοτε πιο ισχυρών τμημάτων της, με τους ξένους συμμάχους της, σχέσεις συμμαχίας καπιταλιστικών συμφερόντων ενάντια στα εργατικά και λαϊκά συμφέροντα, που όμως διατρέχονται από την ανισομετρία της καπιταλιστικής ανάπτυξης και ισχύος. Στις σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης θα συναντήσει μια εκτεταμένη αποτύπωση τοποθετήσεων αστών πολιτικών μέσα από τον Τύπο της εποχής, από πρακτικά της Βουλής και άλλες πηγές, που αποκαλύπτουν την ουσία της αντιπαράθεσης μεταξύ των αστικών κομμάτων.

Η έκδοση αυτή προσφέρεται για πλούσια συμπεράσματα για το σήμερα, χρησιμεύει για να γίνει αντιληπτό ότι η διαχωριστική γραμμή μεταξύ των αστικών κομμάτων, των κομμάτων τελικά της αστικής διακυβέρνησης, είναι τόσο αβαθές ποτάμι που εύκολα διασχίζεται από τη μια του όχθη στην άλλη. Οτι το Κομμουνιστικό Κόμμα, το εργατικό κίνημα δεν πρέπει να εγκλωβίζονται στις ενδοαστικές αντιθέσεις, στον αστικό κυβερνητισμό, στην επιδίωξη να γίνει ρυθμιστής του «δημοκρατικού αστικού πολιτεύματος», να το «διασώσει» από τη φασιστική ή άλλη παρεκτροπή του, θεωρώντας ότι έτσι θα οδηγήσει στην υπηρέτηση των γενικότερων εργατικών - λαϊκών στόχων, ενώ πρόκειται για επιλογές της ίδιας της καπιταλιστικής εξουσίας. Η μελέτη για το αστικό πολιτικό σύστημα της περιόδου 1950 - 1967 προσφέρει κι άλλο ένα διαχρονικής σημασίας συμπέρασμα: Την ανάγκη οι εργατικές - λαϊκές μάζες να μην παρασύρονται από τη δημαγωγία των αστικών και οπορτουνιστικών κομμάτων, από τις υποσχέσεις τους.

“Ριζοσπάστης” Κυριακή 28 Δεκέμβρη 2014

Από τον Α' στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Μελετάμε αντλώντας πείρα και συμπεράσματα

 

Το 2014 αποτέλεσε τη χρονιά που σημαδεύτηκε από επετειακά αφιερώματα για τα 100 χρόνια από την έναρξη του Α' Παγκόσμιου Πόλεμου, ενώ το 2015 συμπληρώνονται 70 χρόνια από τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Οι δυο αυτοί πόλεμοι είχαν κοινή ρίζα, τη μήτρα που γεννά τους πολέμους στην εποχή του ιμπεριαλισμού, την ανάγκη για μοίρασμα αγορών, εδαφών, πλουτοπαραγωγικών πηγών ανάμεσα στα καπιταλιστικά κράτη. Μια σημαντική διαφορά του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ήταν η συμμετοχή της ΕΣΣΔ, του πρώτου σοσιαλιστικού κράτους στον κόσμο. Η ΕΣΣΔ διεξήγαγε δίκαιο πόλεμο για την προάσπιση του σοσιαλισμού, των κατακτήσεων της Οκτωβριανής Επανάστασης, πράγμα που δεν έκανε κανένα άλλο κράτος, ακόμα και όταν Αγγλία και ΗΠΑ συμμάχησαν στρατιωτικά με την ΕΣΣΔ ενάντια στο φασιστικό άξονα Γερμανίας - Ιταλίας - Ιαπωνίας.

Η ανάγκη γνώσης γύρω από τους δύο παγκόσμιους πολέμους συνδέεται άμεσα με τον προσανατολισμό του εργατικού κινήματος σε κάθε χώρα, με την ίδια την ικανότητα του Κομμουνιστικού Κόμματος να προσανατολίσει την εργατική τάξη, το λαό γενικότερα, σε πάλη για τη δικιά του προοπτική, για τη δικιά του εξουσία. Η πραγματικότητα των πολεμικών συγκρούσεων σε Ουκρανία, Συρία, ΙΡΑΚ και αλλού υπογραμμίζει με τραγικό τρόπο «πόσο εύκολο» είναι η εργατική τάξη και ο λαός μια χώρας να βρεθεί να πολεμάει κάτω από «ξένες σημαίες», δηλαδή από σημαίες τμημάτων της εγχώριας αστικής τάξης που πάντα συνδέονται και ακουμπάνε σε διεθνή στηρίγματά τους - σε ισχυρότερες χώρες του ιμπεριαλιστικού συστήματος.

 

Με αφορμή αυτές τις επετείους, ο «Ριζοσπάστης» υπενθυμίζει ορισμένες εκδόσεις που αναδεικνύουν συμπεράσματα και φωτίζουν με ιστορική γνώση αυτό που θέτει το Πρόγραμμα του ΚΚΕ: «Σε περίπτωση ιμπεριαλιστικής πολεμικής εμπλοκής της Ελλάδας, είτε σε αμυντικό είτε σε επιθετικό πόλεμο, το Κόμμα πρέπει να ηγηθεί της αυτοτελούς οργάνωσης της εργατικής - λαϊκής πάλης με όλες τις μορφές, ώστε να οδηγήσει σε ολοκληρωτική ήττα της αστικής τάξης, εγχώριας και ξένης ως εισβολέα, έμπρακτα να συνδεθεί με την κατάκτηση της εξουσίας. Με την πρωτοβουλία και καθοδήγηση του Κόμματος να συγκροτηθεί εργατικό - λαϊκό μέτωπο με όλες τις μορφές δράσης, με σύνθημα: Ο λαός θα δώσει την ελευθερία και τη διέξοδο από το καπιταλιστικό σύστημα που, όσο κυριαρχεί, φέρνει τον πόλεμο και την "ειρήνη" με το πιστόλι στον κρόταφο».

Β. Ι. Λένιν: «Για τον πόλεμο και τη Σοσιαλιστική Επανάσταση».

Τα κείμενα της Συλλογής γράφτηκαν στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αναδεικνύουν ποια είναι η αιτία των πολέμων στην εποχή του ιμπεριαλισμού. Αυτή η προσέγγιση έχει πολλή μεγάλη σημασία σήμερα, αφού η αστική τάξη κάθε χώρας συσκοτίζει τις πραγματικές αιτίες των πολέμων: Είτε με τον εθνικισμό, που προβάλει ως αίτιο κάποια εθνική αδικία που της συνέβη, μόνο που αυτό είναι μόνο η αφορμή, είτε με την κοσμοπολίτικη ερμηνεία, που προβάλει πως θα μπορούσαν οι πόλεμοι να αποφευχθούν, πως δήθεν δεν έδρασαν αποτελεσματικά οι ειρηνοποιοί πολιτικοί, δεν εισακούστηκαν οι ψύχραιμες φωνές. Είναι αλήθεια πως στις σχέσεις μεταξύ των κρατών συνυπάρχουν ο ανταγωνισμός και η συνεργασία, π.χ., στην περίπτωση ελληνικού και τούρκικου κεφαλαίου, όπου ο ανταγωνισμός για το Αιγαίο συνυπάρχει με πολιτική συνεργασίας και συνδιαχείρισης. Ομως οι αιτίες των πολέμων δεν μπορούν να εξαλειφτούν όσο υπάρχει ο καπιταλιστικός ανταγωνισμός. Η αλλαγή στο συσχετισμό των δυνάμεων μεταξύ των καπιταλιστών επιφέρει την ανάγκη για το ξαναμοίρασμα των αγορών.

Αναφέρει χαρακτηριστικά ο Λένιν το 1916: «... Στον καπιταλισμό ... δεν μπορεί να υπάρξει άλλη βάση, άλλη αρχή μοιρασιάς, εκτός από τη δύναμη... Η δύναμη όμως αλλάζει με την πορεία της οικονομικής εξέλιξης...

Για να ελεγχθεί η πραγματική δύναμη ενός καπιταλιστικού κράτους δεν υπάρχει και δεν μπορεί να υπάρχει άλλο μέσο εκτός από τον πόλεμο...

Στις συνθήκες του καπιταλισμού είναι αδύνατη μια ισόμετρη ανάπτυξη των διαφόρων οικονομιών και των διαφόρων κρατών. Στις συνθήκες του καπιταλισμού δεν μπορεί να υπάρχουν άλλα μέσα για την αποκατάσταση από καιρό σε καιρό της παραβιασμένης ισορροπίας, εκτός από τις κρίσεις στη βιομηχανία και τους πολέμους στην πολιτική».

Οπως επισημαίνεται, επίσης, στη Συλλογή πρόκειται για το ότι: «Ενας δουλοκτήτης που έχει 100 δούλους πολεμάει με ένα δουλοκτήτη που έχει 200 δούλους, για ένα πιο "δίκαιο" ξαναμοίρασμα των δούλων», τότε δεν έχει σημασία ποιος ξεκινά πρώτος, ποιος επιτίθεται πρώτος, «η χρησιμοποίηση σε μια τέτοια περίπτωση της έννοιας "αμυντικός" πόλεμος ή "υπεράσπιση της πατρίδας" θα ήταν πλαστογραφία της ιστορίας και στην πραγματικότητα θα σήμαινε εξαπάτηση του απλού λαού... Ετσι ακριβώς εξαπατά τους λαούς η σημερινή αστική τάξη με την "εθνική" ιδεολογία και με την έννοια της υπεράσπισης της πατρίδας στο σημερινό πόλεμο, που γίνεται ανάμεσα σε δουλοκτήτες για την εδραίωση και το δυνάμωμα της δουλείας».

Επίσης, ο Λένιν αναλύει πολέμους που ήταν τυπικό γνώρισμα της περιόδου 1789-1871, δηλαδή οι εθνικοί πόλεμοι της εποχής των αστικών επαναστάσεων αλλά και τα κινήματα των καταπιεζόμενων και χωρίς κρατική συγκρότηση εθνών που συνεχίζονταν και στην εποχή των κειμένων της Συλλογής.

Η Συλλογή αναδεικνύει πως υπάρχουν και δίκαιοι πόλεμοι, όπως είναι η επανάσταση της εργατικής τάξης, ο εμφύλιος πόλεμος από τη σκοπιά της εργατικής τάξης, ο επαναστατικός πόλεμος.

Στις συνθήκες του πολέμου επήλθε η χρεοκοπία της σοσιαλδημοκρατίας, η οποία πήρε θέσεις σοβινιστικές - εθνικιστικές, ο Λένιν αναλύει τις αιτίες του φαινομένου, καταλήγοντας πως το σοσιαλσοβινισμό τον γέννησε ο ρεφορμισμός, ότι δεν ήταν ένα στιγμιαίο ατόπημα, απλώς μια προδοσία κάποιων παλιανθρώπων. Αξίζει να παρακολουθήσει κανείς στα κείμενα τις Συλλογής πώς ο Λένιν και το Κόμμα των Μπολσεβίκων χάραξαν σε δύσκολες συνθήκες τη γραμμή που έθετε την ανάγκη «ήττας της δικής σου αστικής τάξης» και τη μετατροπή του πολέμου σε πάλη για την κατάκτηση της επαναστατικής εργατικής εξουσίας. Αυτή η επεξεργασία έγινε σε αντιπαράθεση τόσο με το σοσιαλσοβινισμό όσο και με τον πασιφισμό, που πρότασσε απλώς το σύνθημα της ειρήνης δίχως να θέτει ποια τάξη θα φέρει την ειρήνη και με ποιον τρόπο.

Αντρέ Μαρτί: «Το Επος της Μαύρης Θάλασσας».

Η έξοδος από τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο έφερε τη νίκη της εργατικής τάξης, το 1917, στη Ρωσία, η λενινιστική γραμμή των μπολσεβίκων είχε καταφέρει να επικρατήσει. Το παράδειγμα πλέον της ίδιας της επανάστασης είχε επίδραση στους λαούς όλου του κόσμου, οι αστοί έτρεμαν τον μπολσεβικισμό. Ενα από τα χαρακτηριστικά παραδείγματα της επίδρασης της επανάστασης ήταν και αυτό της εξέγερσης των πληρωμάτων του Γαλλικού Στόλου, που είχε πάει για να καταπνίξει την επανάσταση. Στην εξέγερση συντέλεσαν τόσο οι ταλαιπωρίες του ίδιου του πολέμου όσο και η συνειδητή δράση των μπολσεβίκων.

Ρατζάνι Πάλμε Ντατ: «Φασισμός και κοινωνική Επανάσταση».

Από το, ευρύτατου ενδιαφέροντος, βιβλίο αξίζει μια αναφορά στο υποκεφάλαιο «Φασισμός και Πόλεμος». Οπως γράφει ο Ντατ: «Στο ζήτημα φασισμός και πόλεμος έχουν γραφτεί ιδιαιτέρως πολλές ανοησίες». Αναδεικνύονταν πως ο πόλεμος δε συνδεόταν αποκλειστικά με τη φασιστικής μορφής κυβέρνηση αλλά και η αστική δημοκρατία έχει διεξάγει ιμπεριαλιστικούς πολέμους. Οτι οι ΗΠΑ, Αγγλία, Γαλλία δεν ήταν «άγγελοι ειρήνης».

Ιβάν Μάισκι: «Ποιος βοήθησε τον Χίτλερ;».

Η τελευταία επισήμανση του Ντατ αποτελεί και οδηγητικό νήμα για την κατανόηση της στάσης της ΕΣΣΔ στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Για την κατανόηση των κινήσεών της σε διπλωματικό - διακρατικό επίπεδο απέναντι στη Γερμανία. Ο Μάισκι στο βιβλίο καταθέτει πληροφορίες και γεγονότα έχοντας άμεση και προσωπική πείρα, αφού από το 1932 έως το 1943 ήταν ο πρέσβης της ΕΣΣΔ στο Λονδίνο και για ακόμα μεγαλύτερο διάστημα ήταν στις διπλωματικές - προξενικές υπηρεσίες της ΕΣΣΔ.

Θανάσης Παπαρήγας: «Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος. Σκέψεις για μερικές πλευρές του».

Πλευρές των γενικότερων εξελίξεων που οδήγησαν στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο αλλά και της εξέλιξής του κατατίθενται σε αυτό το βιβλίο. Ιδιαίτερα επικεντρώνει στην πείρα των κυβερνήσεων των «Λαϊκών Μετώπων» σε Ισπανία και Γαλλία. Αναδεικνύοντας σχετικά άγνωστες ή ξεχασμένες πλευρές, όπως ήταν η μεταξύ τους σύγκρουση κ.ά.

Συλλογικό: «Δεκέμβρης του 1944».

Η έκδοση θέτει τα γεγονότα στο διεθνές πλαίσιο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που δεν είχε λήξει συνολικά παρόλο που είχε λήξη η κατοχή στην Ελλάδα. Συμβάλλει στην απάντηση στην αστική αντικομμουνιστική προπαγάνδα σχετικά με τα γεγονότα του Δεκέμβρη και αναδεικνύει το μεγαλείο της πάλης του λαού σε αυτήν τη δίκαιη μάχη. Ταυτόχρονα, αναδεικνύονται συμπεράσματα σχετικά τον ίδιο το χαρακτήρα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και τη στρατηγική του ΚΚΕ. «Το κόμμα μας δεν αντιμετώπισε τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα ως κρίκο για την κατάκτηση της εργατικής εξουσίας, αλλά αυτονόμησε την πάλη ενάντια στους κατακτητές από την πάλη για την ανατροπή της αστικής τάξης», όπως τονίζει η «Εισαγωγή» του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ.

“Ριζοσπάστης” Κυριακή 14 Δεκέμβρη 2014

Η ελληνική εκστρατεία στην Ουκρανία το 1919

 

Μέσα από το βιβλίο του Κώστα Αυγητίδη: «Η επέμβαση των καπιταλιστικών χωρών ενάντια στη Σοβιετική Ρωσία και η Ελλάδα, 1918 - 1920», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»

 

Αν παρατηρήσει κανείς τα ονόματα των πόλεων που αναγράφονται στο μνημείο του άγνωστου στρατιώτη στην πλατεία Συντάγματος, ανάμεσά τους θα ξεχωρίσει τις πόλεις: Χερσών - Σέρμπκα - Οδησσός - Σεβαστούπολη. Γιατί, άραγε, ο ελληνικός στρατός «ανδραγάθησε» στις περιοχές αυτές της «Μεσημβρινής Ρωσίας», όπως καταγράφεται στα ντοκουμέντα της εποχής; Σε αυτές τις περιοχές ο ελληνικός στρατός βρέθηκε, για να καταπνίξει τη νεαρή σοβιετική εξουσία. Με αφορμή την επικαιρότητα, ο «Ριζοσπάστης» στη σημερινή παρουσίαση υπενθυμίζει το βιβλίο του Κώστα Αυγητίδη «Η επέμβαση των καπιταλιστικών χωρών ενάντια στη Σοβιετική Ρωσία και η Ελλάδα, 1918 - 1920».

Εκείνη η επέμβαση δεν στρεφόταν απέναντι σε μια οποιαδήποτε χώρα, αλλά ενάντια στην πρώτη χώρα στην οποία η εργατική τάξη με την Οχτωβριανή Επανάσταση του 1917 κατέκτησε την εξουσία. Οπως αναφέρει και το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου: «Ολες οι προηγούμενες επαναστάσεις (εκτός από την κομμούνα του Παρισιού), παρά τις ιδιαιτερότητές τους όσον αφορά το εύρος και το βάθος, τη συμμετοχή σ' αυτές των διαφόρων τάξεων κ.λπ., είχαν ένα κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα: τη διαφύλαξη της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, δηλαδή την αλλαγή μιας μορφής εκμετάλλευσης από άλλη, ...Σε αντίθεση με όλες τις προηγούμενες κοινωνικές επαναστάσεις, το περιεχόμενο της Οκτωβριανής Επανάστασης ήταν ευρύτερο και βαθύτερο: για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, δεν άφησε πέτρα πάνω στην πέτρα του προαιώνιου εκμεταλλευτικού συστήματος».

Η Οκτωβριανή Επανάσταση συγκλόνισε συθέμελα τον παλιό κόσμο, γι' αυτό και υπήρξε διεθνές γεγονός, παράδειγμα για τους εργάτες και τους καταπιεσμένους όλου του κόσμου. Γι' αυτό και οι καπιταλιστές όλου του κόσμου συνασπίστηκαν να καταπνίξουν την επανάσταση που μόλις είχε νικήσει. Στην επέμβαση ενάντια στη Σοβιετική Ρωσία πήραν μέρος 14 καπιταλιστικά κράτη, ανάμεσά τους και η καπιταλιστική Ελλάδα, υπό την κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου. Η Σοβιετική Εξουσία και ο απλός λαός της περιοχής αντιμετώπισαν τον εχθρικό Ελληνικό Στρατό, ταυτόχρονα και οι δύο. Εκαναν εκτεταμένη προσπάθεια να καταδείξουν και στις γραμμές και των ελληνικών στρατευμάτων, όπως και όλων των στρατών της επέμβασης, πως δεν είχαν κανένα συμφέρον να δολοφονούν τα ταξικά τους αδέρφια. Σχετική με το θέμα ήταν και η πρόσφατη έκδοση της Σύγχρονης Εποχής, το βιβλίο του Αντρέ Μαρτί: «Το έπος της Μαύρης Θάλασσας» που είχε παρουσιαστεί από το «Ριζοσπάστη» σε προηγούμενη Κυριακή.

 

Ουκρανοί δολοφονημένοι από το ελληνικό εκστρατευτικό Σώμα στην πόλη Νικολάγιεφ

Ο Κώστας Αυγητίδης, στο βιβλίο του, αξιοποίησε αρχεία, ντοκουμέντα της εποχής και πλούσια βιβλιογραφία. Καταγράφει το κλίμα της περιόδου, τις διεθνείς συνθήκες και τους υπολογισμούς της ελληνικής αστικής τάξης που έστειλε στρατεύματα ενάντια στην επαναστατική Ρωσία. Στο βιβλίο με ιδιαίτερη επιμέλεια έχουν ενταχθεί χάρτες των επιχειρήσεων του ελληνικού εκστρατευτικού Σώματος στην Κριμαία και τις άλλες περιοχές.

Οι επιδιώξεις και οι δραστηριότητες της ελληνικής αστικής τάξης

Είναι γνωστό πως οι στρατιωτικές επεμβάσεις ανά τον κόσμο δεν έχουν ως άμεσο ή μοναδικό επίδικο την κατοχή των συγκεκριμένων εδαφών, αλλά την αλλαγή του συσχετισμού δυνάμεων. Για παράδειγμα, κατά την περίοδο του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Λένιν επεσήμανε πως η Γερμανία που κατέλαβε βελγικά εδάφη δεν είχε άμεσο στόχο την κατοχή των συγκεκριμένων εδαφών, αλλά την απόσπαση εδαφών στην Αφρική και αλλού.

Οπως αποτυπώνεται στη σχετική έκδοση του ΓΕΣ/ Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού. «Η Ελληνική Κυβέρνησις, αποβλέπουσαν εις την εκπλήρωσιν των εθνικών διεκδικήσεων, ιδία εν Μικρά Ασία έχουσα δε ανάγκη της ηθικής συμπαραστάσεως των Συμμάχων προς υποστήριξιν αυτών, έκρινεν ότι έπρεπε να δεχτεί την συμμετοχήν του Ελληνικού Στρατού της εκστρατείας εις την Ρωσίαν».¹

Ο Κώστας Αυγητίδης παρουσιάζει τις δραστηριότητες της ελληνικής αστικής τάξης που είχε ιδιαίτερη δραστηριότητα στην περιοχή. Αξίζει να σημειωθεί ότι η συμπεριφορά της ελληνικής κυβέρνησης προσδιορίστηκε στο πλαίσιο της δράσης των Αγγλογάλλων συμμάχων της, αλλά καθορίστηκε και από το ρόλο που επεδίωκε η ίδια να παίξει. Τόσο όσον αφορούσε την παρουσία της στην περιοχή, όσο και για την εξασφάλιση πλεονεκτημάτων σε άλλες περιοχές. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί πως η «Μεγάλη Ιδέα» δεν είχε χρεοκοπήσει ακόμα. Παρά ορισμένες αντιφατικές εκτιμήσεις του συγγραφέα, είναι πλούσια τα στοιχεία που παραθέτει για τη συμπεριφορά της ελληνικής αστικής τάξης και του πολιτικού της προσωπικού. Με τη συμμετοχή της στην Ουκρανική Εκστρατεία επεδίωκε ανταλλάγματα που δεν αφορούσαν στενά την περιοχή. Είναι χαρακτηριστική η εκτίμηση του αστού στρατιωτικού και κεντρώου πολιτικού Νικολάου Πλαστήρα που είχε προθυμοποιηθεί οικειοθελώς να πάρει μέρος στην αντισοβιετική εκστρατεία. Ο Πλαστήρας υποστήριζε ότι «από τη συμμετοχή μας στην εκστρατεία έχουμε να ωφεληθούμε πολύ και ότι ο δρόμος για τη Θράκη και τη Μικρά Ασία περνάει από την Ρωσία» (σελ. 128). Τα ηττημένα από τον Κόκκινο Στρατό ελληνικά στρατεύματα εκδιώχτηκαν στη Ρουμανία και στη συνέχεια στάλθηκαν απευθείας στο σφαγείο της Μικρασιατικής Εκστρατείας και καταστροφής. Η ελληνική αστική πολιτική ανέλαβε δραστήριο ρόλο και στο εθνικιστικό ανακάτεμα της περιοχής, με στόχο να πιέσει τη σοβιετική εξουσία και να προσποριστεί οφέλη. Για παράδειγμα, έστειλε στην περιοχή Κρητικούς και Μικρασιάτες πρόσφυγες να συνεργαστούν με τους Αρμένηδες, που ήταν όργανα των Γάλλων και των Αγγλων. Στις περιοχές που ήταν υπό την κατοχή του τσαρικού αξιωματικού Ντενίκιν, τον Ιούλη 1919 έστειλε ανώτερους κρατικούς υπαλλήλους εφοδιασμένους με χρηματικά ποσά. Ενώ τον Αύγουστο 1919 έστειλε ανθρώπους της για να οργανώσουν τη λεγόμενη «Ελληνοαρμενική Δημοκρατία του Πόντου», που θα υπήρχε υπό την εποπτεία της Κοινωνίας των Εθνών. Αυτά τα σχέδια τελικά δεν ευοδώθηκαν, δεδομένης και της εθνικιστικής φαγωμάρας μεταξύ Ελλήνων και Αρμενίων αντισοβιετικών αστών παραγόντων.

Ο προλεταριακός διεθνισμός στην πράξη

Το «Προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε!!» που είχε πρωτογραφτεί από τους Μαρξ και Ενγκελς στο «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» το 1848 δεν ήταν ένα σύνθημα, αλλά αναδείκνυε τη διεθνή διάσταση της πάλης της εργατικής τάξης, το γεγονός δηλαδή ότι οι εργάτες κάθε χώρας έχουν κάθε συμφέρον να ενωθούν με τα ταξικά τους αδέλφια άλλης χώρας για να πολεμήσουν τη δικιά τους αστική τάξη. Αυτό το σύνθημα καταπροδόθηκε από τον οπορτουνισμό της Β΄ Διεθνούς. Με την Οκτωβριανή Επανάσταση, το παράδειγμα και τη δράση των μπολσεβίκων, ο προλεταριακός διεθνισμός απέκτησε σάρκα και οστά, υλική υπόσταση με τη δράση χιλιάδων συνειδητών εργατών σε όλο τον κόσμο που εναντιώθηκαν στην αστική τάξη της χώρας τους που διεξήγαγε την επέμβαση ενάντια στη Σοβιετική Ρωσία.

Ξεχωριστή σημασία ως περιεχόμενο και ως συγκινησιακό φορτίο έχουν και μια σειρά προκηρύξεις των Ελλήνων κομμουνιστών της Οδησσού που μοιράζονταν στον πληθυσμό και στα ελληνικά στρατεύματα της επέμβασης και είναι ενταγμένες σε ειδική θήκη μέσα στο βιβλίο.

Μία από αυτές, γραμμένη τον Ιούνη 1919 από την Ελληνική Κομμουνιστική Ομάδα Οδησσού, που απευθύνεται στους Ελληνες στρατιώτες της επέμβασης, γράφει:

«Η νίκη των πολλών εναντίων των ολίγων είναι εξασφαλισμένη, αρκεί καθένας να κάμει το καθήκον του.

Αδέλφια!

Τα όπλα που κρατείτε στα χέρια σας μεταχειρισθήτε τα προς σωτηρίαν ειδικήν σας και των αδελφών σας και εναντίον του κοινού εχθρού όλων.

...

Αδέλφια!

Κάτω τα όπλα αν πρόκειται να μολυνθούν με αδελφικό αίμα. Ενωθείτε μαζί μας και με τον κόκκινο στρατό της επαναστατικής Ρωσία, που πολεμάει για την απελευθέρωσιν όλων των λαών του κόσμου.

Αν δεν θέλετε να λάβετε μέρος σ' αυτό το ηρωικό ένδοξο έργον τουλάχιστο μη βοηθήτε τους εχθρούς μας, εχθρούς όλων των εργατών.

Φύγετε στην πατρίδα και αφήστε μας μονάχους να κάμωμε το καθήκον και για σας.

Ζήτω η παγκόσμιος επανάστασις!

Ζήτω η διεθνής συναδέλφωσις της ανθρωπότητος!

Ζήτω ο παγκόσμιος κομμουνισμός!

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΟΜΑΣ ΟΔΗΣΣΟΥ»

Ο Στέφανος Σαράφης που, ως αξιωματικός του αστικού στρατού, είχε πάρει μέρος στην εκστρατεία, καταγράφει στις αναμνήσεις του μια χαρακτηριστική αντίδραση ενός συνάδελφου του λοχαγού Φλούλη: «Τον πλησιάζει μια Ρωσίδα και του λέει: - Ξέρεις Ρούσικα; - Οχι. - Ξέρεις Γερμανικά; - Μάλιστα. - Ελα μαζί μου. Πήρε ένα δεκανέα μαζί του και την ακολούθησε. Οταν πέρασαν αρκετούς δρόμους σταμάτησαν μπροστά σε ένα υπόγειο και κατέβηκαν. Κει μέσα ήταν ένα χαλασμένο τραπέζι, με δύο τρεις παλιές καρέκλες, ένα κομμάτι από σπασμένο καθρέφτη και σε μια γωνία ένας μπόγος από ρούχα. Βλέπεις του λέει τα χάλια μας. Εδώ μέσα κάθουμαι με τον άντρα μου και τα τρία παιδιά μου. Εδώ δεν υπάρχουν μέσες τάξεις παρά οι αρχοντάδες μας και μεις οι φτωχοί. Τι ήλθατε να κάνετε σεις και δεν μας αφήνετε να κάνουμε τη δουλειά μας;

Ο Φλούλης που το προηγούμενο βράδυ είχε δει την πολυτέλεια και το πλούσιο τραπέζι του ναυάρχου απάντησε - έχετε δίκιο. Δεν έχουμε δουλειά εμείς εδώ. Θα φύγουμε και θα σας αφήσουμε μόνους στον τόπο σας».²

Είναι και αυτό ένα μικρό δείγμα της δύναμης των γεγονότων που τροφοδότησε το παράδειγμα της εργατικής τάξης της Ρωσίας, που κάτω από την καθοδήγηση των μπολσεβίκων τσάκισε τον παλιό κρατικό μηχανισμό και έχτιζε τη δικιά του ζωή σε αντίξοες συνθήκες.

Παραπομπές:

1. Γενικόν Επιτελείον Στρατού/ Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού: «Το Ελληνικόν Εκστρατευτικόν Σώμα εις Μεσημβρινήν Ρωσίαν (1919)» Εκδοσις ΔΙΣ, Αθήνα 1955, σελ. 26 - 27.

2. Στέφανου Σαράφη: «Ιστορικές Αναμνήσεις», τόμος Α΄, Εκδόσεις «Επικαιρότητα», σελ. 161-162.